GULDENBERGABDIJ

  
  
  

Zes eeuwen
GULDENBERGABDIJ
te Moorsele, Gullegem en Wevelgem
  

  
  

Op nauwelijks een kilometer ten zuidwesten van het centrum van Wevelgem, aan de linkeroever van de Leie, stond bijna zes eeuwen lang een belangrijke cisterciŽnzerinnenabdij.

De ĎGuldenbergbadijí werd in 1796 onder het Frans bewind opgeheven en nog geen tien jaar later was er van het enorme kloostercomplex geen spoor meer terug te vinden. De 36 laatste kloosterlingen verdwenen met de waardevolle bezittingen, de abdijgebouwen werden gesloopt en dienden als steengroeve, wat achterbleef verdween in de zompige weide langs de Leie.

Het weinig zichtbare dat rest is evenwel nog steeds de moeite om bewaard, gerestaureerd, geherwaardeerd en gekoesterd te worden. De omwalde kloosterhoeve is ontsloten door twee waardevolle toegangspoorten, een imposante dwarsschuur verbaast eenieder die ze betreedt en middenin het historische erf staat een sierlijke duiventoren, het oudste gebouw van de deelgemeente Wevelgem. De fraaie monumentale Westpoort uit 1743 vormt Wevelgems mooiste plaatje.

Een vleugje geschiedenis…


1. Stichting CisterciŽnzerabdij

In 1214 wordt een cisterciënzerabdij gesticht in Moorsele door Margaretha van Guines, burggravin van Kortrijk. Omstreeks 1241 verhuisde de abdij evenwel naar Wevelgem. De ligging, een ‘uur gaans’ van Menen en ‘anderhalf uur gaans’ van Kortrijk, was beter. Bovendien was er de visrijke Leie, die makkelijk transport verzekerde.

De abdij kwam onder bescherming van paus Innocentius IV en kende meteen een grote bouwdrift. Er werden verscheidene gebouwen opgetrokken en al in 1256 was de eerste abdijkerk voltooid. Nieuwe projecten volgden elkaar in snel tempo op: een slaapplaats voor religieuzen, een abdijmolen op de weg naar Kortrijk, een kloosterhoeve, een infirmerie, een slaapzaal, een kloosterpoort…


2. Crisis

De vele oorlogen van de 14e eeuw in West-Europa gingen ook in Wevelgem niet geruisloos voorbij: de abdij werd fel beschadigd, er moesten zware belastingen worden betaald, kloostereigendommen werden ontvreemd. Bovendien was er een ernstige crisis in het geloofsleven. De eerbiedwaardige Orde van Cîteaux had het moeilijk om het toezicht op het kloosterleven in stand te houden.
Aan dit verval kwam in Wevelgem een eind door de krachtige hervormingsbeweging vanaf 1542.


3. Beeldenstorm

In de tweede helft van de 16e eeuw was er in de Nederlanden zware onenigheid tussen de katholieken en de protestanten. De Beeldenstorm, losgebarsten in de zomer van 1566 nabij Hondschoote, woedde ook hevig in Wevelgem. Op 14 augustus werd de abdij bestormd. In de kerk vernielden de geuzen de heiligenbeelden, sloopten de altaren, sloegen het sacramentshuis aan diggelen en dreven de spot met hosties en de Heilige Olie. Niets van het interieur en de inboedel bleef gespaard… In 1572 gingen de kloosterzusters op de vlucht naar het begijnhof in Kortrijk.
In 1578 werd de abdij andermaal in oorlogsgeweld betrokken als muitende Schotse huurlingen vanuit Menen het kloostercomplex weer leegplunderden. Zelfs de vloeren, muurankers en de natuurstenen deur- en vensteromlijstingen werden geroofd of als puin weggevoerd. De gebouwen werden in brand gestoken. De kloosterzusters sloegen weer op de vlucht, dit keer naar de refuge, een vluchthuis van de Groeningeabdij in Kortrijk.


4. Wederopbouw

Pas rond het jaar 1600, onder het abbatiaat van Beatrix vanden Abeele (1599-1621) en na de definitieve reconquista door de Spanjaarden, kon de heropbouw van de abdij beginnen. Het klooster, de hoeve en de kapel verrezen uit hun as, voor de kerk was voorlopig geen geld genoeg. Maar een miraculeuze genezing van een kloosterzuster maakte van de Guldenbergabdij een bedevaartsoord waardoor de inkomsten groeiden en de gebouwen verder verfraaid konden worden.


5. Hoogtepunt

Het absolute hoogtepunt van haar macht bereikte de Guldenbergabdij onder abdis Augustina Peuterman (1727-1769). Onder haar bewind kwam er nieuw kerkmeubilair, een marmeren vloer in de kerk en in de kloostervertrekken, marmeren schoorstenen en gesculpteerde lambrizeringen, nieuwe brandglasramen, een nieuw kerkorgel… Zij bouwde ruime slaapvertrekken, een keuken, een refter, een portiershuis en, in 1743, de monumentale westpoort met een klassiek fronton met haar wapenschild. Ze slaagde erin de heerlijkheid van Wevelgem aan te kopen, waardoor ze ‘Vrouwe van Wevelghem’ werd en hierdoor niet alleen de geestelijke maar ook de wereldlijke gezaghebber.


6. Teloorgang

Bij het overlijden van Augustina Peuterman zag de Guldenbergabdij er prachtig uit, maar het einde was nabij. In 1794 veroverden de Franse legers onze gewesten. Op 27 april namen Parijze huzaren de gemeente in en algauw volgden de plundering van kerk en klooster en de verbeurdverklaring van alle kerkelijke goederen. In opdracht van Alberica de Madre, de laatste abdis van Guldenberg (1788-1797), gingen de 36 laatste kloosterlingen uiteen, doken onder en namen een deel van de kostbare bezittingen mee. Het kloostercomplex werd als Nationaal Domein te koop gesteld en ging voor een prikje van de hand. De abdijgebouwen dienden slechts als steengroeve en waren in 1798 van de aardbodem verdwenen. De abdijhoeve kwam in handen van Reynaert uit Wervik en wisselde tussen 1797 en 1838 niet minder dan 17 keer van eigenaar.


7. De abdij leeft!

De abdij is verdwenen, maar talrijk zijn de herinneringen aan haar rijkdom en haar belang voor de gemeente Wevelgem...

- de hoevegebouwen (met uitzondering van de woonhuizen) van het Kloosterhof zijn beschermd als monument en dorpsgezicht (op 22 april 1994).

- de onmiddellijke omgeving van het Kloosterhof, met name de omwalling, de platanendreef, de moestuin en de omliggende weilanden zijn beschermd als dorpsgezicht (op 22 april 1994).


8.Waardevolle cultuurhistorische herinneringen en kunstzinnige voorwerpen, o.a.:

• de relikwie van de Heilige Doorn
• het schilderij De Lanssteek
• het portret van de voorlaatste abdis, Caroline de Patin (1769-1784)
• een schilderij van de abdij zoals die er uitzag net voor de afbraak
• jaartallen en blazoenen ingekerft in oude balken of verweerde muurstenen
• een bijzonder kunstzinnig zilveren Lieve-Vrouwbeeld
• een pixis uit 1727
• een groot aantal godsdienstige boeken
• een vaag spoor naar een familie in Watervliet

  
  

  

9. Toekomstdromen?

Studie van Intercommunale Leiedal in opdracht van de gemeente Wevelgem:

  (pdf-file)

met dank aan: Erfgoedstrijd Wevelgem